ВПЛИВ УГОРСЬКИХ КОНЕЙ НА ФОРМУВАННЯ ГЕНОТИПУ УКРАЇНСЬКОЇ ВЕРХОВОЇ ПОРОДИ

DOI: 10.32900/3083-7987-2026-138-168-184

Ірина ТКАЧОВА,
д. с.-г. н., проф.,
https://orcid.org/0000-0002-4235-7257,
Андрій ЧЕХІЧИН,
к. с.-г. н.,
https://orcid.org/0009-0001-9183-2915,
Інститут тваринництва НААН, Харків, Україна

Ключові слова: коні, українська верхова порода, угорські породи коней, родоводи, жеребці, маточні родини


UDC: 636.1.082Дата надходження до редакції: 12.10.2026 Дата прийняття до друку після рецензування: 15.10.2026 Дата публікації: 30.10.2026
Це стаття відкритого доступу за ліцензією CC BY-NC-ND 4.0

Досліджено, що угорські породи коней Фуріозо, Норт Стар, Гідран та Ноніус здійснили значний вплив на формування генотипу української верхової породи. Саме ці породи стали основою, на якій шляхом схрещування з найкращими європейськими спортивними породами коней згодом було виведено українську верхову породу коней спортивного спрямування. Проведено детальний аналіз впливу угорських коней на формування української верхової породи. Проаналізовано родоводи українських верхових коней, виявлено шість генотипів української верхової породи з угорським впливом. Генотипи оцінювали на основі морфометричних вимірів та показників екстер’єру. У результаті архівних досліджень було ідентифіковано угорських жеребців та кобил, які вплинули на формування української верхової породи. Проведено аналіз родоводів основних маточних родин і плідників української верхової породи, встановлено частку умовної угорської кровності в родоводах. Проведено схематичний зоотехнічний аналіз маточних родин української верхової породи, що походять від угорських праматок. Дослідження виявило вплив угорських порід на формування української верхової породи. Ідентифіковано генотипи коней, заснованих на угорських породах, які становили більшість на початковому етапі формування української верхової породи. Встановлено ступінь впливу угорських порід на сучасний склад української верхової породи, а також визначено найхарактерніших представників породи, що мають кров угорських порід. Сьогодні українська верхова порода є найціннішою та найпопулярнішою серед порід коней в Україні. Вона поєднує найкращі якості вихідних порід і має високу універсальність у спортивній роботі. Подальша селекційна робота з породою має ґрунтуватися на найкращих якостях української верхової породи, отриманих від угорських коней у поєднанні з іншими спортивними породами.

 

References

AgroStory. (2018, March 15). Ukrainska verkhova poroda konei: kenezys ta selektsiini osoblyvosti [Ukrainian Riding Horse breed: genesis and selection features]. URL: https://www.agrostory.com

Animal Science Department. (2021). Ukrainian Riding Horse. Breeds of Livestock, Oklahoma State University.URL: https://www.okstate.edu

Belan V. P. (1956). Ukrainian reding group of horses. Socialist livestock. 1956. № 12. P. 31.

Belan P. Y. (1957). Results and methods of formation of the Ukrainian-Teke type horses (stud No. 173): author. dis. Cand. of agricultural Sciences: 06.02.04 / Kiyv, 1957. 15 p.

Bodo Imre, Domokos Gabor (2017). A Mezőhegyesi félvér: Furiozo-Nort Star: monografy / Hungaria: Print City Europe Zrt., 2017. P.164-167.

Csíkvári M. (2014) Furioso-North Star Ménkönyv. Furioso-North Star Lótenyésztő Országos Egyesület https://www.furiosonorthstar.hu/wp-content/uploads/2019/10/Furioso-North_Star_Menkonyv_1993-2013_WEB-1.pdf

Furioso – Nort Star Lotenyeszto Orszagos Egyesulet. URL: https://www.furiosonorthstar.hu/

Ilnytska, T. Y., & Sydorenko, O. V. (2025). Implementation of the biodiversity conservation strategy in horse breeding in Ukraine. Animal Breeding and Genetics, 70, 104–109. https://doi.org/10.31073/abg.70.08

Metlytska, O. I., Kopylov, K. V. & Berezovsky, A. V. (2018). Modern molecular-genetic approach to increase efficiency of selection process in animal breeding of Ukraine. Animal Breeding and Genetics, 51, 193–200. https://doi.org/10.31073/abg.51.26

Pokanova, Yu. V.(2013). The History of the Development and Current Status of the Ukrainian Riding Horse Breed. Scientific Bulletin of the National University of Life and Environmental Sciences of Ukraine. 2013. Issue 188, No. 3. рp. 142–148.

Pomytun, I. A., & Tkachova, I. V. (2019). On the 100th Anniversary of Dmitry Andriyovych Volkov – a Leading Figure in Ukrainian Horse Breeding. Scientific and Technical Bulletin of the Institute of Animal Husbandry, National Academy of Agrarian Sciences of Ukraine. Kharkiv, 2019. No. 121. pp. 5–10, https://doi.org/10.32900/2312-8402-2019-121-5-10

Rossokha V., Boyko O., Tur G., Zaderikhina O., Brovko O., Oliinychenko Y. (2022). Genetic analysis of local ukrainian horse breeds by polymorphisms in LY49B, EDNRB and CSN3 genes. Scientific and Technical Bulletin of the Institute of Animal Husbandry, National Academy of Agrarian Sciences of Ukraine, 127, 48–56. https://doi.org/10.32900/2312-8402-2022-127-42-49

SAHR. – F. R. 6184. Research Institute of Animal Husbandry of the Forest-Steppe and Polesie Regions of the Ukrainian SSR, Kharkiv, 1938–1978. Op. 1. File No. 49. Ukrainian Military Horse Breeding Farm No. 173. Breeding Mare Register of the Ukrainian Military Horse Breeding Farm No. 173 for 1943–1959. Vol. 4. 202 pp.

Senkovsky, E. I. (1946). Breeding of Purebred Riding Horses in the Ukrainian SSR. Horse Breeding. 1946. No. 8–9. pp. 33–38

Sheremeta V. I. (2016). The Use of Hungarian Half-Blood Breeds in Domestic Horse Breeding. Bulletin of Agricultural Science. 2016. No. 8. pp. 45–49.

Suprun, I. O. (2020). Current Status and Prospects for the Use of Genetic Resources in Horse Breeding in Ukraine. Technology of Production and Processing of Livestock Products, 2020. No. 2. pp. 66–75. doi: 10.33245/2310-9289-2020-158-2-66-75

Tkachova, I. V. (2011). Strategy for the develop-ment of the horse breeding industry in Ukraine. Scientific Bulletin of the National University of Life Resources and Environmental Management of Ukraine. Animal Science and Food Technology. Kyiv, 160 (1), 271–277.

Tkachova, I. V. (2019). The Formation of Mare Family and Their Role in the Microevolution of the Ukrainian Riding Horse Breed. Scientific and Technical Bulletin of the Institute of Animal Husbandry, National Academy of Agrarian Sciences of Ukraine. Kharkiv, 2019. No. 121. pp. 145–155. https://doi.org/10.32900/2312-8402-2019-121-206-217

Tkachova, I. V. (2022). Implementation of the biodiversity conservation strategy in horse breeding of Ukraine. Animal Breeding and Genetics, 63, 112–119. doi.org

Ukrainian riding horse breed. State Enterprise “Horse Breeding of Ukraine”: official website. URL: https://konukraine.com.ua/ (accessed October 15, 2026)

Volkov D. А. (1984). Ukrainian horse breed horses. State Studbook horses Ukrainian horse breed group. 1984. Vol. 2. P.5.

Volkov D. A. (1976). Perspective plan of breeding with Ukrainian horse breed group in 1976-1985 years. The research of the order of the red banner of Institute of animal Forest-steppe and Polesie USSR. Kharkov, 1976. 119 p.

Volkov D. A., Latka A. M., Novikov A. A. (2008). State Studbook horses Ukrainian horse breed: Vol. VI. K.: Aristey, 2008. 872 p.